बीड: राजकारण आणि समाजकारण या एकाच नाण्याच्या दोन बाजू मानल्या जातात. समाजाचे भले करण्यासाठी राजकारणात आलेला एखादा कार्यकर्ता जेव्हा याच व्यवस्थेच्या जाचाला कंटाळून स्वतःचे जीवन संपवण्याचा निर्णय घेतो, तेव्हा ती केवळ एका व्यक्तीची हार नसते, तर संपूर्ण व्यवस्थेची हार असते. बीड जिल्ह्यामध्ये नुकतीच अशीच एक मन सुन्न करणारी घटना घडली आहे. विकासकामे मोफत करण्याच्या इच्छेपोटी स्थानिक राजकारण्यांकडून होणाऱ्या मानसिक त्रासाला कंटाळून, शिंदे गटाच्या शिवसेनेच्या एका निष्ठावान पदाधिकाऱ्याने मृत्यूला कवटाळण्याचा प्रयत्न केला. “दादा मला माफ करा, शेवटचा जय महाराष्ट्र,” असा काळीज पिळवटून टाकणारा मेसेज आणि गळ्यात साडीचा फास अडकवलेला स्वतःचा फोटो व्हॉट्सॲप स्टेट्सला ठेवून या नेत्याने उचललेले टोकाचे पाऊल सध्या संपूर्ण बीड जिल्ह्यात चर्चेचा आणि हळहळीचा विषय बनले आहे.
पण म्हणतात ना, ‘देव तारी त्याला कोण मारी!’ गळफास घेण्यासाठी वापरलेली साडी अचानक फाटली आणि मृत्यूच्या दाढेत गेलेला हा नेता सुदैवाने बचावला. सध्या त्यांच्यावर रुग्णालयात अतिदक्षता विभागात (ICU) मृत्यूशी झुंज सुरू आहे.
नेमकी घटना काय घडली?
बीड तालुक्यातील ढेकणमोहा हे गाव शनिवारी दुपारच्या सुमारास एका मोठ्या धक्क्यातून गेले. शिंदे गटाच्या शिवसेनेचे बीड तालुका उपप्रमुख भारत तुळशीराम देवकते (वय ४६) हे गेल्या अनेक वर्षांपासून राजकारणात आणि समाजकारणात सक्रिय आहेत. लोकांची कामे मार्गी लावणे, हा त्यांचा दिनक्रम. मात्र, याच समाजसेवेच्या आड येणाऱ्या प्रवृत्तींमुळे ते प्रचंड नैराश्यात गेले होते.
शनिवारी दुपारी देवकते यांनी म्हसोबा फाटा परिसरातील एका निर्जन बाभळीच्या झाडाची निवड केली. मनात प्रचंड खळबळ, डोळ्यांत अश्रू आणि व्यवस्थेबद्दलचा संताप घेऊन त्यांनी एका साडीच्या सहाय्याने झाडाला गळफास घेतला. मात्र, नियतीच्या मनात काही वेगळेच होते. देवकते यांनी फासावर लटकताच त्यांच्या वजनाने साडी फाटली आणि ते जमिनीवर कोसळले.
तो काळजाचा ठोका चुकवणारा ‘व्हॉट्सॲप स्टेट्स’
आत्महत्येसारखे टोकाचे पाऊल उचलण्यापूर्वी भारत देवकते यांनी आपल्या मोबाईलवर एक व्हॉट्सॲप स्टेट्स ठेवला होता. त्यात त्यांनी गळ्यात फास अडकवलेला स्वतःचा सेल्फी आणि एक सविस्तर सुसाईड नोट पोस्ट केली होती. “दादा मला माफ करा, शेवटचा जय महाराष्ट्र!” हे त्यांचे शब्द त्यांच्या मनातील प्रचंड वेदना आणि हतबलता व्यक्त करत होते.
जेव्हा त्यांचे मित्र, नातेवाईक आणि पक्षाच्या कार्यकर्त्यांनी हा स्टेट्स पाहिला, तेव्हा सर्वांच्याच पायाखालची जमीन सरकली. एकच धावपळ उडाली. ‘भारत भाऊ कुठे आहेत?’ असा शोध सुरू झाला. सुदैवाने, साडी फाटून ते खाली पडल्यानंतर परिसरातील काही नागरिकांच्या लक्षात हा प्रकार आला. नागरिकांनी आणि मित्रांनी तात्काळ घटनास्थळी धाव घेत त्यांना बेशुद्धावस्थेत बीडच्या जिल्हा रुग्णालयात दाखल केले.
मृत्यूच्या दारात नेणारी ‘ती’ चिठ्ठी आणि भ्रष्ट व्यवस्थेचा चेहरा
एखादा ४६ वर्षांचा, राजकारणात मुरलेला आणि लोकांसाठी लढणारा नेता एवढा हतबल का होतो? याचे उत्तर देवकते यांनी लिहून ठेवलेल्या सुसाईड नोटमध्ये दडले आहे. या चिठ्ठीने स्थानिक पातळीवरील राजकारणातील एक अतिशय किळसवाणा आणि भ्रष्ट चेहरा समोर आणला आहे.
देवकते यांनी आपल्या मृत्यूला ढेकणमोहा गावचे सरपंच पती शिवाजी भगवान गाडीवान आणि ग्रामसेवक बी. जी. तांदळे यांना थेट जबाबदार धरले आहे.
काय होती देवकते यांची चूक? चिठ्ठीतील मजकूर वाचल्यावर कोणत्याही संवेदनशील माणसाच्या डोळ्यात पाणी आल्याशिवाय राहणार नाही. देवकते यांनी लिहिले आहे की, “मी गावातील गरीब शेतकऱ्यांसाठी गायगोठा, विहीर, शेततळे यांसारखी शासनाची कामे कोणत्याही प्रकारची लाच न घेता, अगदी मोफत दरात करून देण्याचे ठरवले होते. मला माझ्या लोकांसाठी काहीतरी चांगले करायचे होते.” मात्र, त्यांची ही प्रामाणिकपणाची भूमिका सरपंच पती आणि ग्रामसेवक यांच्या डोळ्यात खुपत होती. ग्रामपंचायतीच्या माध्यमातून चालणाऱ्या टक्केवारीच्या राजकारणात देवकते यांचा हा ‘निःशुल्क’ कारभार त्यांना मान्य नव्हता. याच कारणावरून सरपंच पती आणि ग्रामसेवक यांनी आपल्या अधिकारांचा आणि मनमानी कारभाराचा गैरवापर करत देवकते यांना सतत मानसिक त्रास देण्यास सुरुवात केली.
“त्यांच्या या सततच्या मानसिक त्रासाला आणि जाचाला कंटाळून मी माझे जीवन संपवत आहे. माझ्या मृत्यूनंतर या दोघांवर कठोर कारवाई करण्यात यावी,” अशी अखेरची मागणी त्यांनी या चिठ्ठीत केली आहे.
समाजासाठी एक ज्वलंत प्रश्न
ही घटना केवळ भारत देवकते या एका व्यक्तीपुरती मर्यादित नाही. ग्रामीण भागातील राजकारणात, ग्रामपंचायतीच्या पातळीवर सरपंच आणि ग्रामसेवक यांच्या संगनमताने सामान्य माणसांची आणि प्रामाणिक कार्यकर्त्यांची कशी पिळवणूक होते, याचे हे जिवंत आणि भयानक उदाहरण आहे. शेतकऱ्यांसाठी असलेल्या योजना त्यांच्यापर्यंत मोफत पोहोचू नयेत, यासाठी एका नेत्याला आत्महत्येसारखे पाऊल उचलण्यास प्रवृत्त केले जाते, ही लोकशाहीसाठी अत्यंत लाजीरवाणी बाब आहे.
सद्यस्थिती आणि पोलिसांसमोरील आव्हान
सध्या भारत देवकते यांच्यावर बीड जिल्हा रुग्णालयातील आयसीयूमध्ये अत्यंत नाजूक अवस्थेत उपचार सुरू आहेत. डॉक्टर त्यांची प्राणज्योत वाचवण्यासाठी शर्थीचे प्रयत्न करत आहेत. दुसरीकडे, या घटनेनंतर संपूर्ण ढेकणमोहा गावात आणि बीडच्या राजकीय वर्तुळात प्रचंड संतापाचे वातावरण आहे.
आता पोलीस या प्रकरणी काय भूमिका घेतात? देवकते यांनी चिठ्ठीत ज्यांची नावे पुराव्यासह दिली आहेत, त्या सरपंच पती आणि ग्रामसेवकावर आत्महत्येस प्रवृत्त केल्याचा गुन्हा दाखल होऊन त्यांना अटक होणार का? की पुन्हा एकदा राजकीय दबावाखाली ही फाईल बंद होणार? याकडे संपूर्ण बीड जिल्ह्याचे लक्ष लागून आहे.
एक प्रामाणिक नेता आज मृत्यूशी झुंज देतोय. त्याची फाटलेली साडी ही केवळ एक योगायोग नव्हती, तर ती नियतीने व्यवस्थेला दिलेली एक चपराक होती की, ‘अजून प्रामाणिकपणा जिवंत आहे, त्याला मरू देऊ नका.’ आता न्याय मिळतो का, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.
